Beste kunstliefhebbers,
Mijn naam is Lowie Gilissen, en op verzoek van de exposerende kunstenaar Joop Overkleeft verzorg ik hier het openingswoord.
Laat ik beginnen met een citaat.
Daarin wordt het fotograferen van een heg beschreven.
De opvallend verwilderde heg in een straat waarin verder alles aangeharkt is, valt deels in het licht van een straatlantaarn. …
Ik kies voor een sluitertijd van vijftien seconden, maar dat levert een te heldere foto op. Een tweede foto van acht seconden is te donker. Ik probeer van alles en kom ten slotte uit op elf seconden. Ik zet het statief een metertje naar achteren, stel opnieuw in, druk op de knop. Maar nu is het kader te breed. De eerder gekozen afstand was de juiste, maar ik heb het gevoel dat ik niet genoeg van het huis achter de heg meekrijg.
Ik draai de camera een klein beetje naar rechts, stel opnieuw scherp en druk op de ontspanknop. Daarna verhoog ik de ISO, verlaag de sluitertijd, houdt het diafragma op f8 en maak een laatste foto.”
Uit wat voor bron komt deze nauwgezette beschrijving van de handelwijze van een fotograaf? Niet uit een handleiding, niet uit een cursus, niet uit een tentoonstellingstoelichting. Nee, dit citaat komt uit een roman, uit de recente roman ‘Trilling’ van de Amerikaans-Nigeriaanse schrijver en fotogaaf Teju Cole.
Als professioneel fotograaf weet de romancier Cole waarover hij schrijft wanneer hij het proces van het nemen van een foto beschrijft. Nooit eerder was ik in een roman zo’n expliciete passage over fotografie tegengekomen.
De nauwgezetheid van de fotograaf in dit citaat deed me denken aan Joop Overkleeft, vandaar. Ik kan ook zeggen: de zorgvuldigheid die eruit spreekt slaat op Joop. En tegelijkertijd ook de aarzeling, de twijfel of het wel goed genoeg is.
Joop ken ik nu zo’n jaar of zestien. Als kunstliefhebber bezocht ik geregeld de kunstmanifestatie ‘Huntenkunst’ in de Achterhoek, en de Duits-Nederlandse Grafiekbeurs in Borken. Bij een van die bezoeken viel één stand me direct op. Het daar tentoongestelde werk sprak me meteen aan, zowel wat onderwerpkeuze, artistieke kwaliteit als uitvoering betrof. Dat werk bleek gemaakt te zijn door een vriendelijke, wat verlegen man, ene Joop Overkleeft uit Aalten. Later kwam ik erachter dat Joop als uitvoerend kunstenaar een late roeping was. Daarbij vond ik het bijzonder dat iemand die in zijn arbeidzame leven als ambtenaar bij de provincie had gewerkt, daarna zijn fascinatie voor water, met name voor de beweging van water en de schittering van het wateroppervlak, wist om te zetten in kunstwerken van in mijn ogen hoge kwaliteit.
Niet alleen in mijn ogen: in 2017 bestond de Duits-Nederlandse Grafiekbeurs 30 jaar, en werden 30 kunstenaars uitgenodigd een speciale jubileumprent van 30 bij 30 te maken. Mij verbaasde het niet dat Joop tot de uitverkorenen behoorde.
Inmiddels voel ik me rijk als bezitter van een stuk of tien werken van Joop Overkleeft.
Wat u in deze galerie aan foto’s ziet, is vastgelegd met verschillende camera’s.
Zo is bij de door de gemeente Ulft aangekochte reportage uit 2010 van de plaatsing van de Baileybrug gebruikgemaakt van een digitale Canon EOS 5D camera, en heeft Joop voor onder andere de foto’s met het kruiend ijs een analoge Hasselblad 6 bij 6 ingezet. Wat daarbij uiteindelijk is afgedrukt betreft uitvergrotingen van hele kleine uitsneden.
De combinatie ‘uitsneden maken en uitvergroten’ draagt bij aan meer abstract overkomede afdrukken. Dat verschuiven van realiteit naar abstractie komt nog duidelijker naar voren in de prenten en schilderijen van Joop die bij Galerie Beeld en Aambeeld te zien zijn.
‘Balanceren op de grens’, zo is het werk van Joop dan ook wel gekarakteriseerd. Die neiging naar het abstracte leidt mij naar een tweede citaat, ook uit een roman. Daarin praat een kunstenaar een collega bij, op de dag dat er een expositie zou worden geopend.
“Chroesjtsjov en een stelletje bobo’s bezochten vanmorgen de Manège. Een officieel bezoek waarover tegen ons, kunstenaars, niets gezegd was. Chroesjtsjov haatte alles wat hij zag. Vooral de abstracte schilderijen, maar de rest net zo goed. Hij liep rood aan en schreeuwde dat onze werken alleen goed genoeg waren om er pisbakken mee te bedekken, en hij schreeuwde nog andere dingen, vreselijke dingen. … Echte kunst zou het individu moeten verheffen en hem tot actie moeten aanzetten, maar deze plaatjes van ons waren amoreel en anti-Sovjet, ze hadden geld aan ons verspild, we zouden ver weg gestuurd en aan het werk gezet moeten worden, aan iets als bomen kappen bijvoorbeeld, zodat we de staat daarmee konden terugbetalen voor al het papier dat we hadden besmeurd.”
Tot zover deze passage uit de roman ‘Het droomleven van Sukhanov’, in 2005 geschreven door Olga Grushin.
Deze tekst komt weliswaar uit een roman, berust wel degelijk op een waargebeurde geschiedenis. Op 1 december 1962 zou in de belangrijkste galerie van Moskou, de Manège, een bijzondere tentoonstelling worden geopend met werken van jonge Russische kunstenaars.
Die hadden niet kunnen bevroeden dat de hoogste baas van het land, Nikita Chroesjtsjov, in de vroege ochtend van de openingsdag persoonlijk een kijkje zou komen nemen. Ongetwijfeld ingefluisterd door lieden uit zijn gevolg die niets van moderne kunst moesten hebben. Zoals de Nazi’s eerder kunst ‘Entartet’ hadden verklaard. Zoals een zekere Donald Trump abstracte kunst afwijst, en zoals dichterbij, in ons eigen land, Baudet en De Vos in hun recente boek ‘Niemand in de cockpit’ stellen dat, ik citeer, ‘FVD het niet begrepen heeft op atonale muziek en moderne kunst’. Wat wij, kunstliefhebbers, vanzelfsprekend vinden, namelijk moderne kunst waarderen, is blijkbaar niet zo vanzelfsprekend.
Met Baudet als premier zou je je een Chroesjtsjov-achtig optreden hebben kunnen voorstellen, met Rob Jetten uiteraard niet. Joop Overkleeft kan gerust zijn. En wij met hem.
Tot slot:
Wat is water?
Water, voor de fysicus een fase, voor de chemicus een verbinding, voor de kunstenaar Joop Overkleeft een onuitputtelijk lijkende bron van inspiratie. Moge dat zo blijven!
Ik wens u veel kijkplezier toe, en verklaar hierbij de tentoonstelling voor geopend.
Lowie Gilissen 20260412